Κιβωτός σπόρων Αιγαίου

0

[tab name=”Κιβωτός Σπόρων”]Η συνεχιζόμενη και συστηματική εξαφάνιση των τοπικών ποικιλιών φυτών, θα οδηγήσει σύντομα στο σημείο να θεωρείται πολυτέλεια το δίλημμα κατά πόσο θέλουμε να καταναλώνουμε μεταλλαγμένα ή όχι.

Όταν εξαφανιστούν οι τοπικές ποικιλίες καλλιεργήσιμων φυτών, μαζί τους θα εξαφανιστούν ανεπιστρεπτί και οι επιλογές μας, καθώς θα είμαστε διατροφικά εξαρτημένοι.

Δεδομένου ότι υπάρχει ανετοιμότητα, όσον αφορά το πρόβλημα το οποίο απροκάλυπτα εντείνεται, πρέπει η κοινωνία να αφυπνιστεί και να λάβει τα μέτρα της απέναντι σε μία κατάσταση επικίνδυνα οργανωμένη και δρομολογημένη, για τον έλεγχο των διατροφικών πηγών του κόσμου.

Αυτή η πιθανή εξέλιξη πρέπει να σταματήσει, πριν είναι πολύ αργά.

Για να συμβεί αυτό, πρέπει να αναγνωρίσουμε τη σημασία διατήρησης των τοπικών, παραδοσιακών, ενδημικών, μη-τροποποιημένων αγροτικών ποικιλιών.

Σημασία των Παραδοσιακών Τοπικών Ποικιλιών

Οι κοινωνίες των νησιών, επιβίωσαν επί χιλιετίες καλλιεργώντας τις μοναδικές νησιωτικές ποικιλίες οπωροκηπευτικών φυτών. Οι ποικιλίες αυτές χρειάστηκαν αιώνες για να προσαρμοστούν γενετικά στις ιδιαίτερες συνθήκες των διαφορετικών νησιών, όπως για παράδειγμα η έλλειψη νερού, οι έντονοι άνεμοι, το φτωχό σε θρεπτικά συστατικά χώμα, τα τοπικά φυτοπαθογόνα.

Η γεωγραφική απομόνωση των νησιών, οδήγησε στην ανάπτυξη μεγάλου αριθμού διαφορετικών τοπικών ποικιλιών, οι οποίες είναι προσαρμοσμένες στις εδαφοκλιματικές συνθήκες του κάθε νησιού. Έτσι μπορούν να αναπτύσσονται έχοντας καλή απόδοση, περιορισμένες ανάγκες σε νερό και θρεπτικά συστατικά, ενώ μπορούν να αμύνονται στους φυσικούς τους εχθρούς. Δηλαδή μπορούν να καλλιεργούνται χωρίς να χρειάζονται χημικά λιπάσματα ή φυτοφάρμακα.

Ενώ χρειάζονται αιώνες για να εξελιχθούν οι τοπικές ποικιλίες φυτών, σε λίγες μόνο δεκαετίες βλέπουμε ότι σε ολόκληρη την Ελλάδα, οι τοπικές ποικιλίες εξαφανίζονται με ιδιαίτερα ανησυχητικούς ρυθμούς. Ενδεικτικά να αναφέρουμε ότι στην Ελλάδα, σε λίγες μόνο δεκαετίες, από τις 200 ποικιλίες σταριού που καλλιεργούνταν, έχουν μείνει μόνο 20, δηλαδή μειώθηκαν κατά 92%.

Επίσης, πρόσφατες έρευνες έχουν δείξει ότι μόνο το 2-3 % των ποικιλιών λαχανικών που υπήρχαν πριν 50 χρόνια στην Ελλάδα έχει διασωθεί υπό καλλιέργεια μέχρι τις μέρες μας.

Κιβωτός – Τράπεζα Σπόρων Αιγαίου

Μια σύγχρονη Κιβωτός για  την προστασία του ελληνικού Φυτογενετικού Υλικού

Προσπαθώντας να προσεγγίσει αυτό το δύσκολο πρόβλημα, το Αρχιπέλαγος δημιούργησε την άνοιξη του 2005 την Κιβωτό – Τράπεζα Σπόρων Αιγαίου, η οποία εδρεύει στην ερευνητική βάση στις Ράχες Ικαρίας και έχει ως στόχο τη συγκέντρωση και μακροχρόνια φύλαξη σπόρων, καθώς και τον πολλαπλασιασμό και τη διάδοση της καλλιέργειας των τοπικών ποικιλιών καλλιεργούμενων φυτών από τα νησιά του Αιγαίου. Παράλληλα συγκεντρώνονται και σπόροι από ενδημικά, προστατευόμενα και άλλα είδη χλωρίδας των νησιών. Η ανάγκη δημιουργίας της Τράπεζας Σπόρων ήταν επιτακτική, καθώς τα τελευταία χρόνια κατά την ερευνητική μας δράση στο Αιγαίο, παρατηρούμε ότι οι τοπικές ποικιλίες εξαφανίζονται χρόνο με το χρόνο, ακόμα και στα πιο απομακρυσμένα νησιά.

Η Κιβωτός – Τράπεζα Σπόρων Αιγαίου μέσα σε λίγα χρόνια λειτουργίας, κατάφερε να συγκεντρώσει φυτογενετικό υλικό από διάφορες περιοχές της χώρας.  Συνεργάζεται με την Τράπεζα Σπόρων Φυτογενετικού Υλικού του Εθνικού Ιδρύματος Αγροτικής Έρευνας, με μη-κυβερνητικές οργανώσεις καθώς και φορείς που δραστηριοποιούνται σε αυτό τον τομέα στην Μεσόγειο.

Με συνεχή, εκτεταμένη έρευνα και τη συγκινητική συνεργασία ευαισθητοποιημένων πολιτών από τις τοπικές κοινωνίες, έχουν συγκεντρωθεί εκατοντάδες ποικιλίες, από νησιά , νησίδες, βραχονησίδες και παράκτιες περιοχές του Αιγαίου, καθώς και περιοχές της Στερεάς Ελλάδας. Περιλαμβάνουν τοπικές ποικιλίες δενδρωδών, κηπευτικών, σιτηρών, ψυχανθών, αμπέλου και βοτάνων. Η Κιβωτός Σπόρων έχει επίσης καταφέρει να συλλέξει ποικιλίες που πιστεύαμε ότι είχαν εξαφανιστεί, όπως η κόκκινη πατάτα της Κρήτης, άσπρο και κόκκινο καλαμπόκι και το κρεμμύδι “μελάθι”.

Οι σπόροι φυλάσσονται υπό κατάλληλες συνθήκες για μακροχρόνια συντήρηση και καλλιεργούνται πειραματικά για μορφολογική παρατήρηση, έτσι ώστε να εξεταστεί ο τυχόν βαθμός επιμόλυνσής και να επιτευχθεί ο πολλαπλασιασμός τους.

Ενέργειες της Κιβωτού – Τράπεζας Σπόρων Αιγαίου

Καθ’όλη τη διάρκεια του χρόνου οι ερευνητές του Αρχιπελάγους προσεγγίζουν απομακρυσμένες περιοχές, συνεχίζοντας τις προσπάθειες εύρεσης και συλλογής σπόρων από σπάνιες παραδοσιακές και ενδημικές ποικιλίες.

Ωστόσο για να μπορέσει η Κιβωτός – Τράπεζα Σπόρων Αιγαίου, να γίνει περισσότερο αποτελεσματική και να επιτευχθεί σωστή διαχείριση, καθώς και εξασφάλιση της βιωσιμότητας του Ελληνικού φυτογενετικού υλικού, είναι απαραίτητος ο πολλαπλασιασμός και αναδιανομή μέρους του φυλασσόμενου φυτογενετικού υλικού, σε υπεύθυνους και ευαισθητοποιημένους καλλιεργητές έτσι ώστε να εξασφαλισθεί η προώθηση της καλλιέργειας των αναντικατάστατων αυτών ποικιλιών, που στήριξαν επί αιώνες τη διατροφή των αγροτικών κοινωνιών και ολόκληρης της ελληνικής επικράτειας. Οι αγρότες συνεργάζονται με τους επιστήμονες του Αρχιπελάγους, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται ότι καλλιεργούν υπό ασφαλείς συνθήκες, δηλαδή συνθήκες τέτοιες που αποκλείουν κίνδυνο επιμόλυνσης από ξένες ποικιλίες, αλλά και που θα επιτρέπουν τον πολλαπλασιασμό των τοπικών ποικιλιών, με μεθόδους βιολογικής καλλιέργειας, χωρίς τη χρήση χημικών φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων.

Γι αυτό το Αρχιπέλαγος συνεχίζει να ενημερώσει και να ευαισθητοποιεί τις κοινωνίες των νησιών, για την ανάγκη σωστής φύλαξης των τοπικών ποικιλιών καλλιεργούμενων ειδών φυτών, αλλά και για τις μεθόδους με τις οποίες μπορούν να καλλιεργούνται χωρίς κίνδυνο επιμόλυνσης και χρήση χημικών πρόσθετων.

Πως επιμολύνονται και εξαφανίζονται οι τοπικές ποικιλίες

Έως και τα μέσα του περασμένου αιώνα, οι αγρότες των νησιών και των περισσότερων περιοχών της Ελλάδας καλλιεργούσαν σχεδόν αποκλειστικά τοπικές ποικιλίες και κάθε χρόνο φύλαγαν τους σπόρους για την καλλιέργεια της επόμενης χρονιάς. Τις τελευταίες δεκαετίες όμως, όλο και περισσότεροι αγρότες (τόσο οι επαγγελματίες, όσο και αυτοί που καλλιεργούν για να καλύψουν τις ανάγκες της οικογένειας) αγοράζουν τους σπόρους για τις καλλιέργειές τους. Οι σπόροι που είναι διαθέσιμοι στο εμπόριο είναι από ξένες προς τα νησιά ποικιλίες, ενώ πολύ συχνά είναι και υβριδισμένοι.

Οι υβριδισμένοι σπόροι έχουν υποστεί πολλές κατευθυνόμενες εργαστηριακές διασταυρώσεις. Ως αποτέλεσμα έχουν μεγάλη παραγωγή την πρώτη χρονιά της καλλιέργειάς τους, με την προϋπόθεση ότι θα τους παρέχονται μεγάλες ποσότητες νερού, θρεπτικών συστατικών (με χημικά ή βιολογικά λιπάσματα), ενώ επίσης θα πρέπει να προστατευθούν από τα τοπικά φυτοπαθογόνα (με χημικά ή βιολογικά φυτοφάρμακα) στα οποία είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι.

Οι εργαστηριακές διασταυρώσεις των υβριδίων, πέραν από την υψηλή παραγωγή τους δίνουν και ένα άλλο χαρακτηριστικό: ο σπόρος αποδυναμώνεται μετά την πρώτη καλλιέργεια, και εάν καλλιεργηθεί δεύτερη φορά δίνει ελάχιστη παραγωγή, δηλαδή ο αγρότης αναγκάζεται πλέον να αγοράζει κάθε χρόνο τους απαραίτητους σπόρους ή φυντάνια (αφού δεν μπορεί πια να τα παράγει).

Ο μεγάλος όμως κίνδυνος που προκύπτει από την ανεξέλεγκτη καλλιέργεια υβριδίων είναι ότι κατά την γονιμοποίηση τους, μέσω των εντόμων ή του αέρα, μπορούν να επιμολύνουν τοπικές ποικιλίες που βρίσκονται έως και 2 χλμ. μακριά. Όταν μία τοπική ποικιλία επιμολυνθεί, ο επόμενός της σπόρος θα αποκτήσει χαρακτηριστικά του υβριδίου, και το κυριότερο θα εξασθενίσει η δυνατότητα του να σχηματίζει παραγωγικούς σπόρους. Δηλαδή μία ποικιλία που χρειάστηκε αιώνες για να εξελιχθεί, μπορεί να εξαφανιστεί ακόμα και σε μία μόνο καλλιεργητική περίοδο. Έτσι οι τοπικές ποικιλίες που πολλοί αγρότες προσπαθούν ακόμα να διατηρούν και να καλλιεργούν, συχνά επιμολύνονται εν αγνοία τους.

Τι μπορούμε να κάνουμε

Για να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε αυτή την κατάσταση, πρέπει να κινητοποιηθούμε τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Για παράδειγμα, οι αγρότες ενός οικισμού, χωριού, ή ακόμα κι ενός νησιού, μπορούν να πάρουν μία συλλογική απόφαση, έτσι ώστε να σταματήσουν να εισάγονται στην περιοχή τους σπόροι ή φυντάνια από υβριδισμένες ποικιλίες. Επίσης η εισαγωγή αυτών, μπορεί να σταματήσει σε τοπικό επίπεδο με σχετική απόφαση των τοπικών γεωργικών συνεταιρισμών, εμπόρων γεωργικών προϊόντων, αλλά και των γεωπόνων, οι οποίοι συχνά εμπορεύονται υβρίδια, αντί να συμβουλεύουν τους αγρότες ενάντια στη χρήση τους.

Πρέπει να επισημάνουμε, ότι ακόμα και στους σπόρους που διατίθενται στο εμπόριο με πιστοποιητικά ότι δεν είναι υβριδισμένοι, συχνά βρίσκονται ανάμεσα τους (κατά τύχη;) σπόροι υβριδίων. Επομένως η λύση για να διατηρούμε καθαρές τις ποικιλίες που καλλιεργούνται, είναι να επιστρέψουμε στην πρακτική που εδώ και πολλούς αιώνες και έως και πριν από λίγες δεκαετίες εφαρμοζόταν από τους αγρότες: συλλογή, σωστή φύλαξη και ανταλλαγή των τοπικών ποικιλιών σπόρων.

Πρέπει να κινητοποιηθούμε άμεσα, δεδομένου ότι έχουμε βρεθεί τελείως ανέτοιμοι, απέναντι σε μία κατάσταση επικίνδυνα οργανωμένη και δρομολογημένη, για τον έλεγχο των διατροφικών πηγών του κόσμου.   Όπως επισημαίνει και ο κ Νίκος Σταυρόπουλος, προϊστάμενος της Τράπεζας Γενετικού Υλικού της Ελλάδας, στο ΕΘΙΑΓΕ:  «Όποιος ελέγχει το γενετικό υλικό των φυτών, ελέγχει την παγκόσμια διατροφή για το μέλλον. Οι μεγάλες εταιρείες παράγουν σπόρους για όλο τον κόσμο και έχουν τη δυνατότητα να επιβάλλουν αυτό που θέλουν».[/tab]

[tab name=”Συλλογή και Αποθήκευση Σπόρων”]Τρόπος Συλλογής/ Αποθήκευσης Σπόρων

Η συλλογή σπόρων είναι μια πολύ απλή διαδικασία που ακολουθεί κάποιους βασικούς κανόνες για όλα τα φυτά. Πρέπει πάντα να επιλέγονται οι καρποί εκείνοι που είναι καλοσχηματισμένοι και απαλλαγμένοι από ασθένειες και να συλλέγονται αφού έχει περάσει το στάδιο κατά το οποίο θα τους συγκομίζαμε για κατανάλωση.

Στη συνέχεια μπορείτε να βρείτε πληροφορίες για την συλλογή σπόρων κάθε φυτού ξεχωριστά.

Ντομάτα
Ο σπόρος της ντομάτας περικλείεται από ένα ζελατινώδες σάκο που περιέχει αναστολείς ανάπτυξης, ώστε να αποτρέπεται η βλάστηση (ανάπτυξη ριζιδίων) εντός του καρπού. Ο καλύτερος τρόπος να απομακρύνουμε αυτή την καλυπτική ζελατίνη είναι να αφήσουμε τον καρπό να ωριμάσει αρκετά. Στη φύση αυτό συμβαίνει όταν ο καρπός πέσει από το φυτό.

Το πρώτο βήμα είναι να επιλεγούν οι πιο σωστά αναπτυγμένες και εύρωστες τομάτες. Οι σπόροι πρέπει να προέρχονται από καλοσχηματισμένους καρπούς, απαλλαγμένους από ασθένειες, ώστε τα φυτά που θα παραχθούν την επόμενη χρονιά από αυτούς να έχουν καλά γονίδια και να είναι εύρωστα.

Αφού συλλέξουμε τους καρπούς κόβουμε την τομάτα στη μέση ώστε το σημείο της τομάτας που έρχεται σε επαφή με το βλαστό να είναι στη μια πλευρά ακέραιο και το ανθοφόρο κομμάτι στην άλλη πλευρά. Κατά αυτόν τον τρόπο οι σπόροι θα είναι ευκολότερο να απομακρυνθούν σε αντίθεση με το αν ο καρπός κοπεί κάθετα. Σε κάποιες μικρόκαρπες ποικιλίες τομάτας (τοματίνια) οι σπόροι είναι συγκεντρωμένοι σε ένα σημείο που μπορείτε να τους αποσπάσετε με μια κίνηση χωρίς να διαλυθεί η σάρκας της τομάτας η οποία στη συνέχεια θα μπορούσε να καταναλωθεί.

Οι σπόροι θα πρέπει να τοποθετηθούν σε πλαστικά ή γυάλινα βαζάκια. Μέσα στο δοχείο με τους σπόρους και το ζελάτινο υλικό προσθέτουμε λίγο απιονισμένο νερό. Τοποθετούμε το δοχείο με τους σπόρους σε ένα σημείο που δεν έχει κρύο (το περβάζι ενός παραθύρου ή πάνω στο ψυγείο θεωρούνται δυο καλά σημεία). Σε 2 – 3 ημέρες θα ολοκληρωθεί η ζύμωση. 2 φορές την ημέρα ανακατεύουμε το μίγμα με τους σπόρους. Στην επιφάνεια του μίγματος θα συγκεντρωθούν οι σπόροι που δεν είναι ζωντανοί και τα περιβλήματα των σπόρων και όταν η ζύμωση θα έχει ολοκληρωθεί , θα αναπτυχθεί ένα στρώμα μύκητα. Οι υγιείς σπόροι θα έχουν κατακαθίσει στον πάτο του διαλύματος.

Προσεκτικά με ένα κουτάλι απομακρύνουμε το στρώμα του μύκητα που έχει δημιουργηθεί. Στη συνέχεια αδειάζουμε τους σπόρους σε ένα απορροφητικό χαρτί και ξεπλένουμε με καθαρό νερό αρκετές φορές. Τρίβουμε καλά τους σπόρους ώστε να βεβαιωθούμε ότι έχει βγει το κάλυμμα τους και στεγνώνουμε τους σπόρους όσο καλύτερο γίνεται.

Σε μια λεία επιφάνεια (γυάλινη, πλαστική….) απλώνουμε τους σπόρους και τους αφήνουμε για περίπου 1 εβδομάδα για να στεγνώσουν. Μια φορά την ημέρα ανακατεύουμε έτσι ώστε όλες οι πλευρές τους να στεγνώσουν σωστά. Αν ο καιρός είναι βροχερός μπορούμε να παρατείνουμε για μερικές μέρες. Για να βεβαιωθούμε ότι η διαδικασία έχει ολοκληρωθεί, θα πρέπει οι σπόροι να κινούνται με ευκολία και να μην κολλάνε μεταξύ τους.

Συνήθως χρησιμοποιούνται χάρτινες ή πλαστικές συσκευασίες για την αποθήκευση. Εάν επιλέξουμε την πλαστική συσκευασία θα πρέπει να βεβαιωθούμε ότι έχουν στεγνώσει πολύ καλά οι σπόροι γιατί το παραμικρό ίχνος υγρασίας θα μπορούσε να τους καταστρέψει όλους τους σπόρους και να σαπίσουν.

Αγγούρι
Τα αγγούρια που θα χρησιμοποιηθούν για σποροπαραγωγή θα πρέπει να μείνουν πάνω στο φυτό μέχρι να περάσει το στάδιο κατά το οποίο θα μπορούσαν να καταναλωθούν. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το χρώμα τους από πράσινο θα πρέπει να γίνει κίτρινο ή και άσπρο. Όταν ο καρπός αλλάξει χρώμα και αρχίσει να σαπίζει τότε γίνεται μαλακός στην αφή.

Στο στάδιο αυτό απομακρύνουμε τον καρπό από το φυτό και τον κόβουμε κατά μήκος. Με ένα κουτάλι απομακρύνουμε το κομμάτι της σάρκας που περιέχει τους σπόρους , διαλέγουμε τους σπόρους προσεκτικά και τους μεταφέρουμε σε ένα πλαστικό βάζο.

Προσθέτουμε απιονισμένο νερό τόσο όση είναι η ποσότητα των σπόρων και της σάρκας που τους καλύπτει.

Ακολουθούμε την ίδια διαδικασία με τις ντομάτες. Ανακατεύουμε καθημερινά το μίγμα και απομακρύνουμε από την επιφάνεια το στρώμα και τους σπόρους που επιπλέουν.

Όταν στεγνώσουν οι σπόροι, τους τοποθετούμε σε γυάλινο βάζο μέσα στο ψυγείο για 2 ημέρες ώστε να εξουδετερωθούν τυχόν υπολείμματα μούχλας και βακτηρίων. Οι σπόροι διατηρούν καλή βλαστική ικανότητα για τα επόμενα 3 χρόνια.

Μελιτζάνα
Οι μελιτζάνες θα πρέπει να είναι περίπου 17 εκ. σε μέγεθος, με σκληρό περίβλημα και θαμπό χρώμα για να συγκομιστούν. Κόβουμε τον καρπό στη μέση και με το χέρι απομακρύνουμε τους σπόρους από τη σάρκα. Απλώνουμε τους σπόρους σε απορροφητικό χαρτί και τους αφήνουμε να στεγνώσουν σε θερμοκρασία δωματίου.

Γεμίζουμε ένα σακουλάκι με σκόνη γάλακτος , κλείνουμε καλά και το τοποθετούμε στον πάτο ενός γυάλινου βάζου. Πάνω από το σακουλάκι τοποθετούμε τους σπόρους. Η σκόνη γάλακτος θα βοηθήσει να διατηρηθούν οι σπόροι στεγνοί. Κλείνουμε καλά το βάζο και αποθηκεύουμε στο ψυγείο. Δεν ανοίγουμε το βάζο παρά μόνο όταν θα θελήσουμε να χρησιμοποιήσουμε τους σπόρους.

Καρπούζι
Οι καρποί συλλέγονται αφού έχουν ωριμάσει αρκετά και δεν μπορούν να καταναλωθούν, όχι όμως αφού σαπίσουν καθώς η θερμοκρασία που αναπτύσσεται λόγω της ζύμωσης εντός του καρπού θα καταστρέψει τους σπόρους. Το ψύχος είναι ένας ακόμη παράγοντας που μπορεί να καταστήσει τους σπόρους μη ωφέλιμους καθώς συγκεντρώνονται μεγάλα ποσοστά υγρασίας εντός του σπόρου.

Απομακρύνουμε τους σπόρους από την σάρκα του καρπουζιού και τους πλένουμε με νερό. Τους στραγγίζουμε χρησιμοποιώντας ένα κόσκινο.

Σε ένα κομμάτι εφημερίδας η απορροφητικό χαρτί απλώνουμε τους σπόρους. Πρέπει να βεβαιωθούμε ότι η θερμοκρασία δεν ξεπερνά τους 43οC. Αφήνουμε τους σπόρους να στεγνώσουν για τουλάχιστον 1 εβδομάδα και αντικαθιστούμε την εφημερίδα όταν είναι υγρή.

Αποθηκεύουμε τους σπόρους σε σκοτεινό, δροσερό και ξηρό μέρος. Όσο πιο στεγνοί είναι οι σπόροι, τόσο πιο πιθανό είναι να μην εμφανιστούν ασθένειες ή να σαπίσουν. Ο σπόρος που έχει στεγνώσει σωστά, όταν τον λυγίσεις, σπάει και δεν κάμπτεται. Μπορούμε επίσης να απομακρύνουμε την υγρασία χρησιμοποιώντας απορροφητικό τζελ σιλικόνης. Χρησιμοποιείται ίση ποσότητα σιλικόνης με αυτή των σπόρων, σε ένα καλά κλειστό γυάλινο βάζο, συνήθως για 15 ημέρες. Εφόσον έχει απομακρυνθεί η υγρασία αποθηκεύουμε τους σπόρους σε αεροστεγές δοχείο και σε δροσερό, σκοτεινό μέρος για 12 μήνες περίπου.

Πιπεριές
Συλλέγουμε πιπεριές από τα εύρωστα φυτά, αφού βρίσκονται σε πλήρη ωρίμανση και το περίβλημα του καρπού έχει αρχίσει να ζαρώνει. Κόβουμε το κάτω μέρος της πιπεριάς με κοφτερό μαχαίρι. Αδειάζουμε τους σπόρους σε απορροφητικό χαρτί. Απομακρύνουμε με το χέρι όσους σπόρους έχουν απομείνει στο εσωτερικό. Τους αφήνουμε σε ένα δροσερό μέρος για να στεγνώσουν. Αφού απομακρυνθεί η υγρασία μπορούμε να τους βάλουμε σε ένα χάρτινο φάκελο και να τους αποθηκεύσουμε σε δροσερό και ξηρό μέρος. Για μακροχρόνια αποθήκευση συνίσταται το βάζο και το περιβάλλον του ψυγείου. Τοποθετούμε ½ φλιτζάνι σκόνη γάλακτος μέσα στο βάζο με το φάκελο που περιέχει τους σπόρους ώστε να απορροφηθεί η υγρασία που τυχόν απέμεινε.

Μπάμια
Για να συλλέξουμε τις μπάμιες με σκοπό να κρατήσουμε τους σπόρους θα πρέπει να τις αφήσουμε πάνω στο φυτό να γίνουν ευμεγέθη και να είναι ελαφρώς ξηρές. Κόβουμε τον καρπό της μπάμιας κατά μήκος, από την κορυφή μέχρι το κάτω μέρος, και με τα δάχτυλά μας απομακρύνουμε τα δύο κομμάτια του περιβλήματος της μπάμιας.

Οι σπόροι της μπάμιας είναι αρκετά μεγάλοι και μπορούμε εύκολα να τους αφαιρέσουμε με το δάχτυλο. Τοποθετούμε τους σπόρους σε ένα πιάτο πάνω σε μια χαρτοσακούλα για να στεγνώσουν. Αφού στεγνώσουν καλά μετά από μερικές μέρες, μπορούμε να τους αποθηκεύσουμε σε ένα δροσερό και ξηρό μέρος.

Καλαμπόκι
Επιλέγουμε μερικούς καρπούς που παρουσιάζουν τα επιθυμητά χαρακτηριστικά που θέλουμε να διατηρήσουμε (χρώμα, μέγεθος κ.α.). Οι καρποί αυτοί είναι επίσης σημαντικό να είναι απαλλαγμένοι από κάθε είδους ασθένεια και προσβολές από έντομα. Τους καρπούς αυτούς δεν τους συγκομούμε μαζί με τους υπόλοιπους που επιθυμούμαι να καταναλώσουμε αλλά τους αφήνουμε πάνω στο φυτό για περίπου 4 – 6 εβδομάδες περισσότερο μετά το στάδιο της πλήρη ωρίμανσης.

Συγκομούμε το καλαμπόκι όταν δεν υπάρχει πολύ υγρασία στην ατμόσφαιρα και το φύλλωμα είναι στεγνό. Ανοίγουμε το καλαμπόκι ώστε να αποκαλυφθούν οι σπόροι και το κρεμάμε ανάποδα σε ένα μέρος χωρίς υγρασία. Κατά διαστήματα ελέγχουμε σχολαστικά αν έχει αναπτυχθεί μούχλα.

Όταν το καλαμπόκι έχει στεγνώσει καλά μπορούμε να πάρουμε τους σπόρους και να τους τοποθετήσουμε σε μια χάρτινη συσκευασία την οποία θα φυλάξουμε σε δροσερό και σκοτεινό μέρος μέχρι την άνοιξη που θα σπείρουμε πάλι το καλαμπόκι.

Πεπόνι
Με το κουτάλι βγάζουμε τους σπόρους από ένα αρκετά ώριμο καρπό και τους βάζουμε σε ένα μεταλλικό σουρωτήρι. Τοποθετούμε τους σπόρους κάτω από την βρύση και τους ξεπλένουμε ενώ ταυτόχρονα τους τρίβουμε ελαφρά πάνω στο πλέγμα που έχει το σουρωτήρι για να απομακρυνθούν οι ίνες. Στη συνέχεια βάζουμε τους καθαρούς σπόρους σε ένα μπολ με νερό και ανακατεύουμε για λίγα λεπτά. Κάποιοι από τους σπόρους θα επιπλέουν στην επιφάνεια του νερού. Αυτοί είναι ανώριμοι και με μηδενική βλαστική ικανότητα, γι’ αυτό το λόγο έχουν πολύ χαμηλό βάρος και επιπλέουν. Αυτούς τους σπόρους που είναι άχρηστοι τους πετάμε. Ανακατεύουμε μερικές φορές ακόμα και επαναλαμβάνουμε την ίδια διαδικασία έως ότου κανένας σπόρος να μην επιπλέει. Στραγγίζουμε το νερό από τους σπόρους που απέμειναν.

Μετέπειτα, σε ένα πιάτο τοποθετούμε απορροφητικό χαρτί, σκορπίζουμε τους σπόρους ώστε να σχηματιστεί ένα στρώμα (χωρίς να καλύπτει ο ένας σπόρος τον άλλο) και τους αφήνουμε σε ένα ηλιόλουστο, ξηρό σημείο.

Κατά διαστήματα για τις επόμενες ώρες ανακατεύουμε τους σπόρους ώστε να είμαστε σίγουροι ότι όλες οι πλευρές τους έχουν εκτεθεί στον αέρα. Αφού αφήσουμε μια ημέρα τους σπόρους στον ήλιο, τους βάζουμε μέσα στο σπίτι όπου θα εξακολουθήσουν να στεγνώνουν για ακόμη 10 ημέρες περίπου. Ένα ο καιρός είναι βροχερός και τα ποσοστά υγρασίας υψηλά, παρατείνουμε την διαδικασία για 1 εβδομάδα ακόμη.

Ο σπόρος του πεπονιού είναι παχύς όποτε πρέπει να σιγουρευτούμε ότι έχει στεγνώσει επαρκώς.

Ηλίανθος
Αφήνουμε το άνθος που περιέχει τους σπόρους να ξεραθεί πάνω στο φυτό. Όταν το πίσω μέρος αρχίσει να γίνεται κίτρινο και τα πέταλα πέφτουν, τοποθετούμε μια χάρτινη σακούλα γύρω από το άνθος. Σε περίπτωση που βρέξει ή που λόγω υπερβολικής ατμοσφαιρικής υγρασίας η σακούλα βραχεί, βάζουμε μια άλλη. Αφήνουμε την σακούλα έως ότου το πίσω μέρος του άνθους γίνει καφέ.

Κόβουμε τα άνθη από το στέλεχος μερικά εκατοστά πιο κάτω από το σημείο ένωσης.

Εάν τα πουλιά ή άλλα ζώα τρώνε τους σπόρους πριν τους συγκομίσουμε, μπορούμε να κόψουμε τα άνθη πριν αρχίσουν να γίνονται καφέ και να τα αφήσουμε να ξεραθούν σε ένα ζεστό, ξηρό και καλά αεριζόμενο μέρος.

Όταν κρίνουμε ότι τα άνθη και οι σπόροι έχουν ξεραθεί επαρκώς, τους απομακρύνουμε απαλά με τα δάχτυλα από το εσωτερικό του άνθους και τους αφήνουμε πάνω σε μια εφημερίδα. Σε περίπτωση που δεν αποσπώνται εύκολα, παρατείνουμε τη ξήρανση για μερικές μέρες ακόμα.

Αφού αφήσουμε τους σπόρους για μερικές μέρες στην εφημερίδα να στεγνώσουν, στη συνέχεια μπορούμε να τους αποθηκεύσουμε σε γυάλινα βάζα.

Φασόλι
Το να φυλάξει κανείς σπόρους από φασόλια είναι κάτι πάρα πολύ εύκολο. Απλά αφήνουμε τα φασόλια που θέλουμε να κρατήσουμε για σπόρο πάνω στο φυτό μέχρι να ξεραθεί το περίβλημά τους και να γίνει καφέ. Σε αυτή τη φάση και οι σπόροι εντός του περιβλήματος έχουν ξεραθεί και δεν μπορούν πλέον να καταναλωθούν. Σε ορισμένες ποικιλίες το περίβλημα έχει την τάση να ανοίγει από μόνο του και οι σπόροι να πέφτουν στο έδαφος. Σε αυτή την περίπτωση πρέπει να ελέγχουμε τακτικά τα φυτά για να μην χάσουμε τους σπόρους. Εάν συγκομίσουμε τα φασόλια και δεν έχουν στεγνώσει επαρκώς τα αφήνουμε σε ένα καλά αεριζόμενο μέρος χωρίς υγρασία για μερικές μέρες.

Οι σπόροι μπορούν να αποθηκευτούν σε χάρτινες συσκευασίες και αν στο μέρος που ζούμε υπάρχει πολύ υγρασία, προτιμάμε τα γυάλινα δοχεία που δεν επιτρέπουν την είσοδο της υγρασίας.

Κρεμμύδι
Όταν θέλουμε να παράγουμε κρεμμύδια γνωρίζουμε όλοι ότι πρέπει να προμηθευτούμε το γνωστό κοκκάρι. Μπορούμε όμως να παράγουμε οι ίδιοι το κοκκάρι από σπόρο κρεμμυδιού.

Ο σπόρος του κρεμμυδιού είναι πολύ εύκολο να συλλεχθεί. Όταν φυτέψουμε κρεμμύδια πάνω από το έδαφος αναπτύσσεται ένας βλαστός που στην άκρη του φέρει ένα στρογγυλό, άσπρο άνθος. Αν δεν βγάλουμε το κρεμμύδι από το έδαφος, στο εσωτερικό του άνθους αυτού σε λίγο καιρό θα αρχίσουμε να διακρίνουμε κάποια μικρά, μαύρα σποράκια. Όταν το άνθος ξεραθεί, το κόβουμε και παίρνουμε τα σποράκια αυτά. Τα αφήνουμε λίγες μέρες να στεγνώσουν και στη συνέχεια μπορούμε να τα αποθηκεύσουμε σε χάρτινες συσκευασίες.

Μαρούλι
Για να συλλέξουμε σπόρους μαρουλιού, επιλέγουμε μερικά καλοσχηματισμένα μαρούλια. Όταν τα μαρούλια ανθίσουν, σταδιακά οι σπόροι θα ωριμάσουν και μετά από περίπου ένα δεκαπενθήμερο μπορείτε να ξεκινήσετε την καθημερινή συλλογή σπόρων. Μπορείτε να συλλέγετε τους σπόρους είτε κουνώντας τα άνθη μέσα σε μια χάρτινη σακούλα και επιτρέποντας στους ώριμους σπόρους να πέσουν, είτε περιμένοντας να ωριμάσει η πλειοψηφία των σπόρων και μετά να κόψετε το φυτό. Εάν κρεμάσετε ανάποδα το φυτό και τοποθετήστε ένα δοχείο από κάτω, οι σπόροι θα συνεχίσουν να ωριμάζουν και θα πέφτουν μέσα σε αυτό κάθε φορά που κουνάτε το φυτό. Το μέρος που θα αφήσετε το φυτό για να συνεχιστεί η ωρίμανση των σπόρων πρέπει να μην έχει υγρασία.

Εάν οι σπόροι φαίνεται να έχουν υγρασία αφήστε τους για μερικές μέρες να στεγνώσουν πριν τους αποθηκεύσετε. Οι σπόροι μαρουλιού μπορούν να διατηρηθούν ζωντανοί για περίπου 3 χρόνια, με την προϋπόθεση ότι το μέρος στο οποίο έχουν αποθηκευτεί είναι ξηρό και δροσερό.

Σπανάκι
Όταν σκοπεύουμε να συλλέξουμε σπόρους από σπανάκι πρέπει να έχουμε υπ’ όψιν μας ότι το σπανάκι γονιμοποιείται με τον άνεμο. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι για να διασφαλίσουμε την καθαρότητα της ποικιλίας από την οποία θέλουμε να πάρουμε σπόρους, δεν πρέπει να υπάρχει άλλη φυτεμένη ποικιλία στο χωράφι μας αλλά και ούτε σε γειτονικά χωράφια για να αποφύγουμε τον υβριδισμό μεταξύ των ποικιλιών.

Καθώς μεγαλώνουν τα φυτά μας, απομακρύνουμε από τον κήπο μας αυτά που δεν έχουν καλή εικόνα ως προς το χρώμα, το μέγεθος κτλ. Με αυτό τον τρόπο αποτρέπουμε να περάσουν τα χαρακτηριστικά των “αδύναμων” φυτών στους σπόρους τους οποίους θα συλλέξουμε και κατ’ επέκταση στα φυτά που θα παράγουμε την επόμενη καλλιεργητική περίοδο. Επίσης θα πρέπει να απομακρυνθούν τα φυτά εκείνα που δεν ακολουθούν την ανάπτυξη των υπολοίπων και είτε είναι καθηλωμένη η ανάπτυξή τους είτε φαίνεται να αναπτύσσονται πιο γρήγορα από την πλειοψηφία των φυτών.

Βεβαιωνόμαστε ότι υπάρχει επαρκής αριθμός αρσενικών φυτών για να γονιμοποιήσουν τα θηλυκά. Τα θηλυκά φυτά φέρουν τους σπόρους ενώ τα αρσενικά την γύρη.

Από τα φυτά που σκοπεύουμε να πάρουμε τους σπόρους μπορούμε να πάρουμε μόνο τα εξωτερικά φύλλα για να τα καταναλώσουμε.

Αφήνουμε τα φυτά να ωριμάσουν και να ξεραθούν μέχρι να πάρουν μια απόχρωση του καφέ. Στη συνέχεια μπορούμε να τα κόψουμε.

Αφαιρούμε τους σπόρους με το χέρι. Τους τοποθετούμε σε σφραγισμένα δοχεία και τους αποθηκεύουμε σε ένα δροσερό και ξηρό μέρος όπου δεν έρχονται σε άμεση επαφή με το φως του ηλίου.[/tab]

[tab name=”Συνδράμετε”]Μπορείτε και εσείς να στηρίξετε την προσπάθεια της Κιβωτού – Τράπεζας Σπόρων Αιγαίου

• Συγκεντρώνοντας σπόρους που πιστεύετε ότι προέρχονται από τοπικές ποικιλίες και αποστέλλοντας τους στην Τράπεζα Σπόρων Αιγαίου προς ανάλυση και μακροπρόθεσμη φύλαξη. Είδη προτεραιότητας αποτελούν καλλιεργήσιμα και άγρια φυτικά είδη χρησιμοποιούμενα για τη διατροφή ανθρώπων και ζώων: οπωροκηπευτικά, μελισσοκομικά, αυτοφυή αρωματικά φαρμακευτικά και ανθοκομικά φυτά.

• Για τη συλλογή δειγμάτων, απαραίτητο είναι να συμπληρώνεται για κάθε ποικιλία η φόρμα συλλογής σπόρων, (όπου θα περιγράφονται όλες οι πληροφορίες σχετικά με το συγκεκριμένο σπόρο/ ποικιλία) καθώς και να φυλάσσονται οι σπόροι σε ξεκάθαρα αριθμημένες χάρτινες σακούλες. Χρήσιμο είναι να αποστέλλονται επίσης φωτογραφίες των φυτών/ καρπών από τους οποίους προέρχονται οι σπόροι (όταν αυτό είναι εφικτό). Κατεβάστε τη Φόρμα Συλλογής Σπόρων. Τους σπόρους μπορείτε να τους αποστείλετε στη διεύθυνση: Αρχιπέλαγος – Κιβωτός – Τράπεζα Σπόρων Αιγαίου, Τ.Θ. 1 Ράχες 83301, Ικαρία

Για οποιαδήποτε πληροφορία χρειαστείτε, μπορείτε να επικοινωνήσετε στα τηλέφωνα: 22750 41070, 22730 37533, και στο email: info@archipelago.gr

Για την κάθε ποικιλία που μας αποστέλλετε, θα λάβετε μία βεβαίωση ότι φυλάσσεται στην Τράπεζα Σπόρων Αιγαίου, καταχωρημένη στο όνομά σας. Εφόσον η ανάλυση δείξει ότι οι σπόροι φέρουν χαρακτηριστικά παραδοσιακής ποικιλίας, χωρίς να έχουν δεχθεί επιμόλυνση, οι σπόροι θα φυλαχθούν υπό κατάλληλες συνθήκες για μακροπρόθεσμη συντήρηση, ή/και για σποροπαραγωγή/ πολλαπλασιασμό. Οι δότες σπόρων και η οικογένειά τους, έχουν δικαίωμα να παραλάβουν σπόρους από τις ποικιλίες που έχουν προσφέρει προς φύλαξη, καθώς επίσης έχουν προτεραιότητα να λάβουν σπόρους από άλλες ποικιλίες που επιθυμούν, όταν αυτοί είναι διαθέσιμοι σε επαρκείς ποσότητες.

Με αυτόν τον τρόπο μπορείτε να συμμετέχετε και εσείς ουσιαστικά στην προστασία του φυτογενετικού πλούτου του τόπου σας![/tab] [end_tabset]

Πηγή http://www.archipelago.gr

Απάντηση